روغن غیر تراریخته یا زیروترانس؛ تفاوت چیست و کدام روغن بهتر است؟

روغن غیر تراریخته یا زیروترانس از اصطلاحاتی هستند که هنگام خرید روغن خوراکی بیشتر از گذشته به چشم می‌خورند. اما این دو عبارت دقیقاً چه معنایی دارند و آیا «غیرتراریخته» بودن همان «زیروترانس» بودن است؟ پاسخ کوتاه این است که خیر؛ این دو ویژگی به دو موضوع متفاوت در روغن مربوط می‌شوند. غیرتراریخته بودن به منبع و نوع مواد اولیه مربوط است، در حالی که زیروترانس بودن به میزان چربی‌های ترانس موجود در محصول ارتباط دارد. در ادامه تفاوت این دو ویژگی و نکات مهم انتخاب روغن مناسب را بررسی می‌کنیم.

درباره روغن غیر تراریخته و زیروترانس

برای درک بهتر تفاوت این دو اصطلاح، ابتدا باید بدانیم هر کدام دقیقا به چه چیزی اشاره دارند. وقتی روی بسته‌بندی یک روغن عبارت «غیرتراریخته» یا Non-GMO درج می‌شود، منظور این است که مواد اولیه مورد استفاده در تولید آن از منابع غیرتراریخته انتخاب شده‌اند. در مقابل، عبارت «زیروترانس» به چربی ترانس مربوط می‌شود. چربی‌های ترانس می‌توانند در برخی فرآیندهای صنعتی مانند هیدروژنه کردن روغن‌ها ایجاد شوند. بنابراین یک روغن می‌تواند از مواد اولیه غیرتراریخته تهیه شده باشد و در عین حال ویژگی زیروترانس بودن موضوعی جداگانه باشد.

به همین دلیل هنگام خرید روغن بهتر است این دو عبارت را با یکدیگر اشتباه نگیریم.

روغن غیرتراریخته چیست؟

روغن غیرتراریخته از دانه‌های روغنی یا مواد اولیه‌ای تولید می‌شود که از نظر ژنتیکی اصلاح‌شده نیستند. اصطلاح GMO به موجودات زنده‌ای اشاره دارد که ماده ژنتیکی آن‌ها با روش‌های مهندسی ژنتیک تغییر داده شده است. بنابراین «غیرتراریخته» یک ویژگی مربوط به منشا ماده اولیه است و به‌تنهایی درباره میزان چربی ترانس، میزان چربی اشباع یا مناسب بودن روغن برای سرخ کردن اظهارنظر نمی‌کند.

روغن زیروترانس چیست؟

زیروترانس به روغنی گفته می‌شود که میزان چربی ترانس آن در حد صفر یا مطابق حدود اعلام‌شده روی برچسب و استاندارد مربوطه باشد. اهمیت این موضوع باعث شده بسیاری از تولیدکنندگان روغن‌های خوراکی، محصولات خود را با تأکید بر کاهش یا حذف چربی ترانس عرضه کنند. بنابراین اگر روی یک محصول عبارت «زیروترانس» مشاهده می‌کنید، این عبارت را باید در ارتباط با ترکیب چربی روغن تفسیر کنید، نه نوع دانه روغنی مورد استفاده.

تفاوت روغن غیر تراریخته و زیروترانس چیست؟

مهم‌ترین تفاوت این دو در موضوعی است که هر کدام بیان می‌کنند. غیرتراریخته بودن درباره منبع و نوع ماده اولیه است، اما زیروترانس بودن درباره ترکیب چربی محصول صحبت می‌کند. برای مثال، ممکن است روغنی از دانه‌های غیرتراریخته تهیه شده باشد؛ اما برای اینکه بدانیم زیروترانس است یا خیر، باید اطلاعات مربوط به چربی‌های ترانس آن را بررسی کنیم. به همین شکل، صرفا زیروترانس بودن یک روغن نیز به این معنا نیست که تمام مواد اولیه آن غیرتراریخته هستند. در نتیجه، اگر هنگام خرید به هر دو ویژگی اهمیت می‌دهید، بهتر است روی بسته‌بندی به دنبال هر دو مشخصه باشید.

اطلاعات روغن لایت

روغن کانولا پالایش شده روغن آفتابگردان پالایش شده آنتی اکسیدان مجاز خوراکی (TBHQ) 0075/0 درصد اسید سیتریک 01/0 درصد آنتی فوم 0004/0درصد. مثلا TBHQ یک آنتی‌اکسیدان خوراکی است که برای افزایش پایداری روغن در برابر اکسیژن و حرارت به روغن‌های سرخ‌کردنی اضافه می‌شود. وظیفه آن کاهش سرعت اکسید شدن روغن و در نتیجه به تعویق انداختن ایجاد طعم و بوی نامطلوب و افت کیفیت روغن است. مقدار به‌کاررفته در این فرمول، یعنی حدود 75 ppm، مقدار پایینی است و در محدوده متداول کاربرد این آنتی‌اکسیدان در روغن‌های خوراکی قرار می‌گیرد.

همچنین مقدار بسیار کمی آنتی‌فوم، معادل 0.0004 درصد یا حدود 4 ppm در محصول وجود دارد. این ماده با کاهش تشکیل کف هنگام سرخ کردن، عملکرد روغن را به‌خصوص در تماس با مواد غذایی حاوی رطوبت بهتر می‌کند. در مجموع، ترکیب روغن‌های گیاهی بدون پالم همراه با سیستم آنتی‌اکسیدانی و آنتی‌فوم نشان می‌دهد که فرمولاسیون هایلی برای کاربرد سرخ‌کردنی طراحی شده است.

وجود اسید سیتریک با غلظت 0.01 درصد نیز به پایداری محصول کمک می‌کند. اسید سیتریک می‌تواند با برخی یون‌های فلزی بسیار جزئی مانند آهن و مس که اکسیداسیون روغن را تسریع می‌کنند، واکنش داده و اثر آن‌ها را کاهش دهد. به همین دلیل استفاده همزمان از اسید سیتریک و آنتی‌اکسیدان در فرمولاسیون روغن سرخ‌کردنی یک روش شناخته‌شده برای کمک به حفظ کیفیت روغن در دوره نگهداری و هنگام مصرف است.

چرا انتخاب روغن غیر تراریخته یا زیروترانس اهمیت دارد؟

روغن بخش مهمی از رژیم غذایی روزانه بسیاری از خانواده‌هاست و در پخت‌وپز، تفت دادن، تهیه سالاد و سرخ کردن استفاده می‌شود. بنابراین انتخاب نوع روغن می‌تواند از نظر ترکیب چربی‌های دریافتی اهمیت داشته باشد. از طرف دیگر، روش مصرف روغن نیز بسیار مهم است. حتی روغنی که برای سرخ کردن طراحی شده، نباید بیش از اندازه گرم شود یا بارها و بارها مورد استفاده قرار گیرد. انتخاب روغن مناسب باید در کنار رعایت اصول صحیح نگهداری و مصرف انجام شود.

در کنار روغن، کیفیت سایر مواد غذایی نیز اهمیت دارد. برای مثال در تهیه غذاهای روزمره ایرانی، انتخاب روغن مایع طبیعت در کنار مواد اولیه‌ای مانند برنج، سبزیجات و حبوبات می‌تواند بخشی از انتخاب مواد غذایی خانوار باشد.

آیا روغن‌های شرکت طبیعت زیروترانس و غیرتراریخته هستند؟

برخی روغن‌های شرکت طبیعت با ویژگی زیروترانس و غیرتراریخته عرضه می‌شوند. برای نمونه، روغن سرخ‌کردنی شفاف لایت طبیعت در صفحه محصول خود به‌عنوان روغنی «زیروترانس» و «غیرتراریخته» معرفی شده و در ترکیبات آن روغن کانولا و آفتابگردان ذکر شده است. همچنین در معرفی برخی محصولات روغنی دیگر طبیعت نیز ویژگی‌هایی مانند زیروترانس، غیرتراریخته و بدون پالم ذکر شده است. بنابراین اگر هدف شما انتخاب محصولی با این دو ویژگی است، باید مشخصات همان محصول و همان مدل روغن را روی بسته‌بندی بررسی کنید؛ زیرا ویژگی‌های همه روغن‌ها الزاماً یکسان نیستند.

روغن طبیعت از چه دانه‌هایی تولید می‌شود؟

نوع دانه روغنی مورد استفاده در هر محصول طبیعت با توجه به محصول متفاوت است. برای نمونه، در مشخصات روغن سرخ‌کردنی شفاف لایت، روغن کانولا و روغن آفتابگردان به‌عنوان ترکیبات اصلی معرفی شده‌اند. در کنار این ترکیبات، مواد مجاز مورد استفاده برای پایداری و ویژگی‌های فنی محصول نیز در مشخصات آن درج شده است. بنابراین هنگام خرید بهتر است فقط به نام برند توجه نکنید و قسمت «ترکیبات» روی بسته‌بندی را نیز بخوانید.

زیروترانس بودن روغن چه مزیتی دارد؟

چربی ترانس یکی از انواع چربی‌های غذایی است که مصرف زیاد آن مطلوب نیست. سازمان جهانی بهداشت نیز بر کاهش دریافت چربی‌های ترانس صنعتی در رژیم غذایی تأکید دارد. به همین دلیل، انتخاب روغنی که میزان چربی ترانس آن بسیار پایین یا صفر اعلام شده باشد، برای افرادی که به ترکیب چربی مواد غذایی خود توجه می‌کنند، اهمیت دارد. البته زیروترانس بودن به این معنی نیست که می‌توان روغن را بدون محدودیت مصرف کرد. روغن‌ها همچنان منبع انرژی متراکم هستند و میزان مصرف آن‌ها باید متناسب با نیاز غذایی فرد باشد.

غیرتراریخته بودن روغن چه تفاوتی با سالم بودن دارد؟

یکی از اشتباهات رایج این است که غیرتراریخته بودن را معادل «کاملا سالم بودن» بدانیم. در حالی که این دو مفهوم یکسان نیستند. غیرتراریخته بودن تنها درباره وضعیت ژنتیکی ماده اولیه صحبت می‌کند. برای ارزیابی کلی یک روغن باید عوامل دیگری مانند نوع اسیدهای چرب، میزان چربی اشباع و ترانس، فرآیند تولید، شرایط نگهداری و نحوه مصرف نیز مورد توجه قرار گیرد. بنابراین هنگام خرید بهتر است به جای تمرکز روی یک عبارت تبلیغاتی، مجموعه اطلاعات تغذیه‌ای و مشخصات محصول را بررسی کنیم.

روغن مایع برای پخت‌وپز بهتر است یا روغن سرخ‌کردنی؟

انتخاب روغن باید بر اساس نوع استفاده انجام شود. روغن‌های مایع پخت‌وپز برای کاربردهایی مانند پخت غذا و تفت دادن طراحی می‌شوند، در حالی که روغن‌های سرخ کردنی برای تحمل شرایط حرارتی بالاتر فرموله می‌شوند. برای سرخ کردن مواد غذایی، استفاده از روغنی که مخصوص این کار طراحی شده باشد اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. در معرفی روغن سرخ‌کردنی شفاف لایت طبیعت نیز ویژگی‌هایی مانند مقاومت در برابر حرارت بالا و کاربرد برای سرخ کردن ذکر شده است. به همین دلیل بهتر است روغن را بر اساس کاربرد آن انتخاب کنیم و برای هر نوع پخت‌وپز از محصول مناسب استفاده کنیم.

هنگام خرید روغن غیر تراریخته یا زیروترانس به چه نکاتی توجه کنیم؟

برچسب محصول را دقیق بخوانید

اولین قدم، بررسی اطلاعات روی بسته‌بندی است. نام محصول، نوع روغن، ترکیبات، جدول ارزش غذایی، تاریخ تولید و انقضا و شرایط نگهداری اطلاعاتی هستند که به تصمیم‌گیری بهتر کمک می‌کنند. اگر ویژگی‌هایی مانند «غیرتراریخته» یا «زیروترانس» برای شما اهمیت دارد، بهتر است این مشخصات را به‌صورت صریح روی بسته‌بندی یا اطلاعات رسمی محصول بررسی کنید.

روغن را متناسب با روش پخت انتخاب کنید

برای سالاد، پخت‌وپز، تفت دادن و سرخ کردن، یک نوع روغن لزوما بهترین انتخاب نیست. روغن مخصوص سرخ کردن برای حرارت بالا طراحی می‌شود، در حالی که بعضی روغن‌های مایع برای پخت‌وپز یا مصرف سرد مناسب‌تر هستند. انتخاب صحیح باعث می‌شود روغن متناسب با شرایط مصرف مورد استفاده قرار گیرد.

به شرایط نگهداری روغن توجه کنید

نور، گرما و تماس طولانی با هوا می‌توانند روی کیفیت روغن اثر بگذارند. بنابراین بهتر است روغن در محل خنک و دور از تابش مستقیم نور نگهداری شود. همچنین بعد از هر بار استفاده باید در ظرف به‌خوبی بسته شود تا تماس آن با هوا کاهش پیدا کند.

آیا روغن زیروترانس برای سرخ کردن مناسب است؟

زیروترانس بودن به‌تنهایی مشخص نمی‌کند که یک روغن برای سرخ کردن مناسب است. برای این کاربرد باید مشخصات محصول و کاربردی که تولیدکننده برای آن تعیین کرده است بررسی شود. برای مثال، روغن سرخ‌کردنی شفاف لایت طبیعت در صفحه رسمی محصول به‌عنوان روغنی مناسب برای سرخ کردن معرفی شده و ویژگی‌هایی مانند زیروترانس، غیرتراریخته و مقاومت بالا در برابر حرارت برای آن ذکر شده است. پس هنگام خرید، دو موضوع را از یکدیگر جدا کنید: زیروترانس بودن یک ویژگی ترکیبی روغن است و مناسب بودن برای سرخ کردن به فرمولاسیون و مشخصات فنی محصول مربوط می‌شود.

آیا روغن‌های غیرتراریخته طبیعت بدون پالم هستند؟

در برخی محصولات طبیعت، علاوه بر ویژگی غیرتراریخته و زیروترانس، «بدون پالم» نیز به‌عنوان یکی از مشخصات محصول اعلام شده است. برای نمونه، این ویژگی در معرفی روغن سرخ‌کردنی شفاف لایت و روغن پرسپولیس طبیعت وجود دارد. با این حال بهتر است هنگام خرید، مشخصات همان محصول را بررسی کنید و ویژگی یک مدل را به تمام محصولات یک برند تعمیم ندهید.

بهترین روغن غیر تراریخته یا زیروترانس کدام است؟

پاسخ به این سوال به نوع مصرف شما بستگی دارد. اگر روغن سرخ کردنی می‌خواهید، باید محصولی را انتخاب کنید که به‌طور مشخص برای سرخ کردن تولید شده باشد و در عین حال ویژگی‌های موردنظر شما مانند زیروترانس یا غیرتراریخته بودن را داشته باشد. اگر برای پخت‌وپز روزانه به روغن نیاز دارید، می‌توانید محصولات مایع مخصوص پخت‌وپز را بررسی کنید. در هر دو حالت، مطالعه جدول ارزش غذایی و ترکیبات محصول، تصمیم دقیق‌تری نسبت به توجه صرف به تبلیغات روی بسته‌بندی ایجاد می‌کند.

در محصولات طبیعت، برخی روغن‌ها با ترکیب‌هایی از روغن‌های گیاهی و با ویژگی‌هایی مانند زیروترانس و غیرتراریخته عرضه شده‌اند. اطلاعات رسمی منتشرشده از سوی برند برای برخی محصولات، این ویژگی‌ها را تایید می‌کند.

جمع‌بندی

روغن غیر تراریخته یا زیروترانس دو ویژگی متفاوت هستند که نباید آن‌ها را یکی دانست. غیرتراریخته بودن به مواد اولیه و منشأ آن‌ها مربوط می‌شود، در حالی که زیروترانس بودن به میزان چربی ترانس موجود در روغن ارتباط دارد. بر اساس اطلاعات رسمی محصولات، برخی روغن‌های طبیعت مانند روغن سرخ‌کردنی شفاف لایت با ویژگی‌های زیروترانس و غیرتراریخته معرفی شده‌اند. بنابراین اگر این دو ویژگی برای شما مهم است، هنگام خرید باید به مشخصات همان محصول توجه کنید.

در نهایت، انتخاب روغن مناسب فقط به یک عبارت روی بسته‌بندی محدود نمی‌شود. نوع مصرف، ترکیبات، میزان چربی‌ها، روش نگهداری و رعایت اصول صحیح پخت‌وپز همگی در انتخاب یک روغن مناسب نقش دارند.